Galaksilerin etrafında kara maddeden oluşan bir halenin var olduğu düşünülüyor. Bilim insanları, galaksi çapının birkaç katı ölçüsünde bir büyüklüğe sahip olan bu halelerin, teorik olarak eliptik (düz) bir şekil arzettiğini varsayıyordu. Ancak Sloan Digital Sky Survey teleskobuyla yapılan gözlemler, Dünya ve Güneş Sistemi’ni de barındıran Samanyolu Galaksisi’nin halesinin genel varsayımın aksine yuvarlak olduğunu gösterdi.

Samanyolu’nun halesiyle ilgili gözlemlerin en önemlisi, 1997’de, Dünya’dan 82 bin ışık yılı uzaklıktaki Sagittarius galaksinin bir ucundan uzaya doğru uzanan bir yıldız kümesi keşfedilmesi oldu.

Gözlemi yapan University of Cambridge astronomu Vasily Belokurov, bu cüce galaksinin, Samanyolu’nun güçlü kütleçekimi nedeniyle gerilerek uzamış olduğu buldu. Sagittarius galaksisinin Samanyolu’na doğru spiral bir hareketle yaklaştığı ve bu yaklaşım sırasında da yıldızlarını teker teker yitirdiğini ortaya çıktı.

‘ORPHAN’ KÜTLEÇEKİM GERİLİM HATTI
Bu tip galaktik gerilmeler, uzayda kütleçekimin kaynağı olan nesneşe doğru bir kuşak görünümü meydana getiriyor. Bilim insanları, son yıllarda Samanyolu tarafından cüce galaksilerden bu tip gerilmelerle oluşan birçok kuşak tespit etti.

Dr. Belokurov ve ekibi, Sloan Digital Sky Survey teleskobu ile bu tip gerilmeleri inceliyor. Ekip kaynağı henüz belirsiz yeni bir gerilme kuşağı buldu, bu nedenle de bu hatta İngilizce’de ‘evlatlık’ anlamına gelen Orphan adı verildi.

KÜTLEÇEKİMSEL GERİLİM KUŞAKLARI VE HALEYE ETKİLERİ
Kütleçekimsel gerilim kuşakları ilk etapta kütleçekime maruz kalan galaksilerin yörüngeleri ile ilgili bilgiler sunuyor, bu bilgiler de kütleçekimin merkezi Samanyolu’nun etrafındaki halenin fiziksel yapısıyla ilgili dolaylı çıkarımlar sağlıyor.

Samanyolu’nun etrafında onun kütleçekiminin bir kurbanı olan Sagittarius kuşağının, Samanyolu’nun halesinin gözlemini belirsizleştiriyor. Dr. Belokurov, bu nedenle haleyi gözlemlerken bu gerilim kuşağını gözlemin dışında bırakmaya gayret gösterdi.

SAGİTTARİUS GERİLİM KUŞAĞI ÇATALLANIYOR
Belokurov ekibi söz konusu Sagittarius kuşağının Samanyolu’na yaklaştıkça (kütleçekim arttıkça)çatallandığını gözlemledi. Bu bulgudan yola çıkarak, cüce galaksinin yörünge düzleminin yer değiştirdiğini ve çatallanmış gibi görünen kütleçekim hattının, aslında iki farklı yörüngenin izdüşümü olduğu önermesine varıldı.

‘ANCAK YUVARLAK HALE İLE MÜMKÜN OLABİLİR’
Bilim insanları şu sonuca vardı, kütleçekim hattının çatallanması ancak Samanyolu’nun eliptik yerine küresel bir halesi olması halinde mümkün olabilirdi. Dr. Belokurov bu önermeyi şöyle açıklıyor: “En azından Samanyolu örneğinde, galaksilerin eliptik halelerinin olduğunu öne süren genel kozmolojik teoriler yanılıyor olabilir. Bunun nedenlerini anlamak için araştırmaları derinleştirmek gerekecek.”

‘SAMANYOLUN’DAKİ DURUM EVREN İÇİN ENDER BİR OLAY’
ABD’nin önde gelen bilim kurumlarından California Institute of Technology astronomu Scott Chapman, önceki yıllarda Samanyolu’nun en yakın komşusu Andromeda galaksisinin halesinin eliptik olduğunu göstermişti.

Buna karşılık Dr. Chapman, Dr. Belokurov’un keşfini tasvip ediyor; “Söz konusu çatallanma Samanyolu’nun halesinin gerçekten de yuvarlak olduğuna işaret edebilir. Halbuki biz Andromeda’da bunun tam tersini bulmuştuk, büyük olasılıkla Samanyolu’nda meydana gelen durum uzaydaki genel durum içinde oldukça ender bir olay.”

‘YUVARLAK HALELER NORMAL OLABİLİR’
University of California-Irvine, astronomu Dr. James Bullock, yuvarlak veya küresel halelerin aslında sanıldığı kadar da ender bir hal olmayacağını savunuyor. Dr. Bullock, eliptik veya düz halelerin galaksilerin kara maddeyi çekerek toplamasıyla zamanla şiştiğini vurguluyor ve ekliyor: “Galaktik diskler oluşurken, kara maddeyi kendilerine doğru çekerler, bu süreçte de şişen hale pekâlâ yuvarlak bir form da alabilir”.

Kaynak: Araştırmanın tam metninin yayımlandığı İngiliz bilim dergisi New Scientist’ten çevrilmiştir.

www.ntvmsnbc.com

Son Güncelleme : 26-05-2006 16:29

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)