Planlı eğitimin bireye kazandıracağı davranışların sayısı bazı durumlarda oldukça fazla olabilmektedir.Aynı zamanda sürenin de sınırlı olması durumu belirlenir.Bu davranışların bireye kazandırılmasında karşılaşılan önemli bir sorundur.
Belirlenen davranışların arasından önemli olduğu kabul edilenler belirlenerek bunların öğrenciye kazandırılması gerekmektedir.
Belirlenen bu davranışlar öğrenciye kazandırılmak istenen “istendik” özelliklerdir.
Eğitim sürecine alınan bireyde bulunması istenen ve eğitim yoluyla kazandırılabilir bu nitelikteki “istendik özelliklere” Hedef adı verilmektedir.
Bireye kazandırılacak özelliklerin kazandırılıp kazandırılmadığı doğrudan gözlenememektedir.Ancak davranışların gözlenmesiyle yordanabilir ve öğrenildiğine ya da öğrenilmediğine karar verilir. Buraya kadar verilenlerden çıkarılabilecek bir hedef tanımı ortaya konulabilir.

Hedef:Bireyin planlanmış ve düzenlenmiş yaşantılar yoluyla kazanması kararlaştırılan ve davranış değişikliği olarak nitelendirmeye uygun özelliklerdir.
Hedeflerin Gerekliliği:
1.Hedefler eğitim yatırımlarının planlanması yürütülmesi açısından kaçınılmaz unsurlardır.
2.Eğitim kurumlarının mezun edeceği öğrencilere ne kazandıracaklarını bilmeleri verilen eğitimin kalitesini artırmaktadır.
3.Bir kere belirlenen hedefler daha sonraki hedefleri değerlendirmede esas alınabilmektedir.
Eğitim Hedeflerinin Belirlenmesinde İzlenen Yollar:
Eğitimin genel ve özel hedeflerini belirlemede izlenen birçok yoldan söz etmek mümkündür;bu yollar kısaca şöyle sıralanabilir.
1.Toplumsal kurumların geçmişlerinin analiz edilmesi yoluyla hedeflerin oluşturulması.
2.Çağdaş hayatın analiz edilmesi yoluyla hedeflerin oluşturulması.
3.Bireylerin içinde yer aldıkları gelişim düzeylerinin karşılaştırılması yoluyla hedeflerin oluşturulması.
4.Okulun mezun ettiği öğrencilerin yöneldikleri işlerin analiz edilmesi yoluyla hedeflerin oluşturulması.
5.İnsanların özelliklerinin psikolojik yönden incelenmesi yoluyla hedeflerin oluşturulması.
6.Yönetici otoritenin tavsiyeleriyle hedeflerin oluşturulması.
7.Eğitim uzmanlarının kanısına başvurmak yoluyla eğitim hedeflerinin oluşturulması.
8.Köklü eğitim felsefesinin ortaya koyduğu doğrulardan hareketle oluşturulan eğitim hedefleri.

Hedefler:
Eğitimde hedefler çeşitli seviyelerde düşünülebilir.buna göre uzak hedefler,genel hedefler ve özel hedefler olmak üzere üçe ayırabiliriz.
Uzak Hedefler: Politik felsefeyi yansıtır,fonksiyonu yön göstermek,eğitim hizmetlerinin amaçlarını belirtmektedir.
Türk Milli Eğitim kanunun 2.maddesinin son fıkrasında ,Türk Milli Eğitiminin “uzak amacı” şöyle belirlenmektedir.
“Bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu arttırarak; öte yandan milli birlik ve bütünlük içinde ekonomik,sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk ulusunun çağdaş uygarlığın yapıcı,yaratıcı,seçkin bir ortağı yapmaktır.”
Genel Hedefler: Belli bir eğitim kesiminin ya da okulu genel hedefidir.Genel hedeflerde,eğitimin ürünü olarak yetişmesi istenen ideal insanın niteliklerinden oluşur.ancak genel hedefler belirlenirken bu niteliklerin tek tek sayılmış olması gerekir .Bir ulusun eğitim sisteminin genel hedeflerini belirleme işi ülkenin geleceği açısından çok önemlidir.Bu nedenle genel hedeflerin belirlenmesinde devletin ve yüksek karar organlarının da onayına ihtiyaç vardır.
Özel Hedefler: Bir disiplin ya da çalışma alanı için hazırlanır.Belli bir ders ya da kurs için saptanacak özel hedeflere örnek teşkil eder.Belli bir öğrencinin yetiştirilmesi için yapılacak faaliyetlerin kararlaştırılmasında ve değerlendirilmesinde alınan hedefler,o işteki özel hedeflerdir.
Hedefleri Kimler Belirler ?
Hedefleri uzak,genel ve özel hedefler olarak üçe ayırmıştık.Genel ve uzak hedeflerin belirleyicisi toplumda egemen olan politik güç veya başka bir deyişle otoritedir.Uzak hedefleri ve genel hedeflerin belirleyicisi bir ülkede anayasadır.Anayasanın yetki verdiği diğer kurum ve kuruluşlardır.Bu kuruluşlar toplumun kalkınma hedeflerini belirleyecek nitelikteki kuruluşlardır.
Öğrenme faaliyetlerinin planlanması bir alt seviyede ise okul düzeyinde gerçekleştirilir.Okulda yapılacak olan planlamalar bir bütün olarak öğrenme yaşantılarını kapsamaktadır.Okul düzeyinde yapılan program çalışmalarında programın genel hedeflerini belirlemede yukarıda belirtilen kuvvetler ve kurumlar etkin bir rol oynarken okulda hazırlanan özel hedeflerin saptanmasında ise öğretmenler etkin rol oynamaktadır.Bu programların sorumluluğu genel hedeflerden uzaklaşmamak koşuluyla tamamen öğretmenlere aittir.
Bu program çerçevesinde belirlenecek hedeflerin iç tutarlılık,dış tutarlılık ve uygulanabilirlik bakımından kalite düzeyi,bu hedefleri saptayanlara göre değişmektedir.
Her okulun özel hedefleri hazırlanırken ya da her dersin özel hedefleri hazırlanırken genel hedeflerden uzaklaşmamak kaydıyla bazı farklılıkların olması gerekebilmektedir.

Hedeflerin Özellikleri:
1. Hedefler öğrenci davranışlarına dönük olmalıdır.
2. Hedefler genellenebilir nitelikte olmalıdır.
3. Hedefler sınırlanabilir nitelikte olmalıdır.
4. Hedefler açık-seçik bir şekilde ortaya konmalıdır.
5. Hedefler bir konu kapsamı ile binişiklik göstermelidir.(Hedef kapsamında yer alan bütün davranışlar bir konu kapsamına girmelidir.)
Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması
Hedeflerin öğrenme sürecinde başarısını artıran faktörler onların belirgin değil, belirli bir düzen içerisinde oluşturulmaları sayılabilmektedir.
Bloom’un yaptığı bir çalışmada hedeflerin aşamalı sınıflamasını detayları ile ortaya konulmuştur.Bloom’un hedefleri sınıflamasında Göz önüne aldığı üç ana alan bulunmaktadır.Bunlar:
A- Bilişsel Alan
B- Duyuşsal Alan
C- Psikomotor Alan
Yapılan bu çalışmada Bloom ve arkadaşları bu üç alanın her birini kendi içlerinde aşamalı olarak sınıflandırma yoluna gitmişlerdir.Aşamalı sınıflama belli bir alandaki bilgilerin düzenlenmesinde bu bilgilerin yalından karmaşığa doğru bir sıra ile yapılmasına dikkat edilmiştir.
Bloom’un bu sıralaması merdivenin basamaklarına benzetilebilir.En basit davranışlar en alt basamakları oluşturur,basamaklar yükseldikçe davranışlarında zorlaştığı görülür.Hedeflerin yükselmesi alttaki basamakların gerçekleştirilmesine bağlıdır.Öğrenme sürecinde en alt basamağa bir grup öğrenciyle başlandığı varsayılırsa basamaklar yükseldikçe merdiveni tırmanan grubun üyeleri sayı bakımından azalmaktadır.Bu da basamaklar yükseldikçe gösterilecek davranışların da zorlaşması anlamına gelmektedir.
A-Bilişsel Alan
Bilişsel alanda belirlenen altı basamak bulunmaktadır.Bu basamaklar aşamalılık sırasına göre;
1. Bilgi Basamağı
2. Kavrama Basamağı
3. Uygulama Basamağı
4. Analiz Basamağı
5. Sentez Basamağı
6. Değerlendirme Basamağı’dır.

1. Bilgi Basamağı
Bu basamak bir alandaki özel bilgileri,genellemeleri,kullanılan yöntemlerin ve işlem yollarının,yapı ve düzeneklerin hatırlanmasını içerir.
a)Özelliklerin Bilgisi: Özel ve diğerlerinden ayrılabilir bilgilerin hatırlanmasını içerir.
- Terimlerin Bilgisi
- Teknik Terimlerin Bilgisi
- Dile ait birçok kelimenin genel anlamının bilinmesi
- Özel olguların Bilgisi
- Tarihlerin olay ve olguların ve kişilerin vb. bilgisi
- Belli bir kültür ile ilgili başlıca olguları hatırlayabilme
- Laboratuarda incelenen organizmalarla ilgili bilgiler
b)Özelliklerle Uğraşabilmenin Yol Ve Araçları: Düzenleme, araştırma, yargılama ve eleştirme yollarının bilgisidir.Buradaki amaç öğrenciye bilgiyi kullandırmaktan çok onu bu bilgiden haberdar olmasını sağlamaktır.
- Alışıların Bilgisi: Şiir.tiyatro,edebi eser ve bilimsel makale gibi belli eserlerin tip ve biçimlerine aşinalık.Düşünce ve olguları ele alınışında,sunuluşunda ve işlenişinde yararlanılan yolların bilgisi uygun üslupların konuşma ve yazmada dilin uygun kullanımı bilgisidir.
- Yönelimler Ve Aşamalı Sıralamalar Bilgisi: Bazı yönlerini dikkate alarak bazı süreçleri,yönelim ve hareketlerinin bilgisidir.
- Sınıflama Ve Grupların Bilgisi: Belli bir çalışma alanına ait sınıflaşma ve grupların ilgisi.
- Ölçütlerin Bilgisi: Olay,olgu veya düşüncelerin yargılanması,sınanması ve değerlenmesinde kullanılan ölçütlerin,kriter veya esasların bilgisidir.
- Yöntemlerin Bilgisi: Bir alana ait kavramları değerlendirirken kullanılacak bilimsel yöntemlerin bilgisidir.

c) Bir Alandaki Olgu Ve Soyutlamaların Bilgisi: Olgu ve düşüncelerin düzenlenmesi ve örgütlenmesinde yararlanılan yaklaşımların bilgisi.
- İlke Ve Genellemelerin Bilgisi: Olgu ve soyutlamalarla ilgili ilkelerin ve genellemelerin bilgisidir.
- Kuram Ve Yapıların Bilgisi: Karmaşık olgu veya kuramlar ile ilgili açık belirgin sistematik bir görüşü yansıtan birbirleriyle ilişkili ilkeler ve genellemelerin bilgisidir.
2. Kavrama Basamağı
Kavrama düzeyinde, öğrenciden önceden öğrendiklerini yeni bir biçimde,yeni bir düzenleme ile sunması istenir. Kavrama basamağının çevirme,yorumlama ve öteleme olmak üzere üç alt basamağı vardır.
a) Çevirme: Kavrama basamağındaki bir ifadeyi değişik bir şekle çevirebilme bir dil veya semboller sistemiyle anlatılmış olan bir bilgi veya düşünceyi başka bir dil veya değişik sembollerle ifade edebilmektir.
Örn: Mecaz anlamda kullanılan kelime veya cümleleri asıl anlamlarına çevirebilmek
b) Yorumlama: Bu ifadeyi yeniden sıralama.düzenleme veya değişik açılardan ele almayı gerektirir.
Örn:Birçok veriyi önüne alıp bunları yorumlayabilmek.
c) Öteleme: Elde mevcut bilgilerden yola çıkarak ,bu bilgilerin belirlenmiş oldukları aralığın,zamanın vb.’nin dışına çıkarak oradaki bir yer ve zamanda görülebilecek doğurguların belirlenmesidir.
3. Uygulama Basamağı
Uygulama düzeyindeki davranışlar daha önce öğrenilen kuramsal ifadeler ve genellemelerin ( olgular, kavramlar, ileler, kurallar, kuramlar v.s.) yeni durumlarda kullanılması ile ilişkilidir. Bu düzeyde kazanılabilecek bazı öğrenci davranışları şunlardır: Bir matematik problemini çözmek; bir görevi yerine getirmek; bir dizi kural ve yöntemleri kullanmak; önerilen bir iş planın sonuçlarını tahmin etmek.
4. Analiz Basamağı
Bir içeriğin içerdiği düşünceler hiyerarşisine,meydana geldiği parçalarına ya da öğelerine ayırıp bunlar arasındaki ilişkileri açıklamaktır.
a) Öğelerin Analizi: Bir içerikte yer alan öğelerin belirlenmesidir.
b) İlişkilerin Analizi: Bir içerikte içeriği oluşturan ilişkilerin kısımları veya öğeleri arasındaki bağıntıları ve etkileşimleri ortaya koymaktır.
c) Örgütleme İlkelerine Yönelik Analiz: Bir içerikte,içeriğe bütünlük kazandırma biçiminin ve yapısının ortaya konulmasıdır.
5. Sentez Basamağı
İçeriği oluşturan öğeleri ve parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturmaktır.Bahsedilen bir araya getirme daha önceden yapılmamış olan özgün bir bir araya getirme olmalıdır.
a) Özgün bir iletişim kapsamı oluşturma:Yazarın ya da konuşmacının duygu düşünce
ve deneyimlerini iletirken kullanabileceği iletişimi ifade eder.
b) Belli bir plan ya da işlemler takımı ortaya koymak: Belli bir alanda bir plan önerisi geliştirebilmeyi ifade eder.
c) Soyut bir ilişkiler takımını oluşturabilme: Belli olguları veya bilgileri sınıflandırma ya da açıklamak.Bu süreç sonucunda özgün bir soyut ilişkiler takımı ortaya koyabilmeyi içerir.
6. Değerlendirme Basamağı
Belli bir amaca yönelik ve belli ölçütlere uygunluk bakımından malzeme ve yöntemlerin değeri hakkında bir yargıda bulunmaktır.Bir değerlendirme ölçütü kullanmaktır.
a) İç ölçütlerine göre değerlendirme: Mantıksal doğruluk oluşturmayı ifade eder.Bir içeriği iç tutarlılık esaslarına göre değerlendirmeyi içerir.
b) Dış ölçütlerine göre değerlendirme: Ortaya konulmuş bir eseri dış ölçütlere göre değerlendirmeyi ifade eder.
Örn: Yazılmış olan bir eseri diğer emsalleriyle karşılaştırma yoluyla değerlendirmek.

B-Duyuşsal Alan
Duyuşsal alanla ilgili olduğu belirtilen beş basamak bulunaktadır.Bu basamaklar kendi aralarında aşamalılık özelliği göstermektedir.
Duyuşsal alanı oluşturan basamaklar şöyle sıralanabilir:
1. Alma
2. Karşılık Verme
3. Değer Verme
4. Örgütleme
5. Değerler Sisteminde Tutarlılık

1- ALMA –ALGILAMA
Bu basamakta bireyin bir uyarıcının farkının varması amaçlanır. Alma öğrenmeyi kolaylaştırıcı veya engelleyici bir özelliğe sahiptir: Alma belirli bir fikir, olay yada uyarıcıya dikkat etme, bunlara karşı hoş görülü olma ve belirli uyarıcıları diğerlerinden ayırarak seçme. Alma yada algılama kategorisi üç alt kategoriye ayrılmıştır. Bunlar :
a) Farkındalık : Bir şeyi fark ediş, onun olduğunda, haberdar oluşu ifade etmektedir. Uyarıcıya dikkat etmeyi içerir.
b) Almaya Açıklık: Herhangi bir uyaran karşısında birey çok çeşitli tepkiler göstere bilir.
Örneğin: Bir konuşmacının söylediklerini isteklice dinleyebilmeyi ifade eder.
c)Algıda Seçicilik-Kontrolü Seçicilik: Bilinçli yada yarı bilinçli bir şekilde uyarıcıyı seçip ona yönelme ve özellikle onula ilgilenecek onu tercih edilir. Uyarıcı haline getirmektir.

2- Karşılık Verme
Önemli olan uyarıcıya dönük olmak ya da uyarıcıya açık olmak değil onunla bir fiil meşgul olmaktır. Belirli uyarıcılarla ilgilenme onlara belli biçimlerde tepkilerde bulunma ona karşılık vermeyi gerektirir. Aktif katılım da denebilir.
a) Karşılık Verme Uysallık: İstenen uyarıcılara karşılık verirken bireyin davranışlarında bir uysallık söz konusudur.
b) Karşılık Vermeye İsteklilik: Burada tam bir gönüllülük esastır davranışa öğrenci kendi seçimine göre yapmaktadır.
c) Karşılık Vermede Doyum: Davranmışın doyuma ulaşması gerekmektedir. Davranışın karşılıklı verme şeklinde kalıcılığı veya sıklığını sağlayan unsur onun karşılık vermede ortaya çıkardığı duyumla ilgilidir.

3- Değer Verme:
Bu seviyedeki davranışlar katı ve istikrarlı bir seyir izlerler. Birey yeterince tutarlı davrandığı için onu tutarlı bir birey olarak çevresi zaten değerlendirecektir.
Değer verme basamağının önemli bir yanı bireyin bu davranışının itaat ve uyma amacıyla değil, bireyin temel davranış düzenleyici değerlerinden kaynaklanmış olmasıdır.
a) Bir Değeri Kabullenmişlik: Bireyin bir değeri kabullenmesi ve bu yönde bir tutuma sahip olması anlamındadır.
b) Bir Değere Düşkünlük: Bir değeri kabullenmişlik ile bir değere kendine adamışlık arasında bir yerde bulunur. Bir değerin peşinden gitmek ve onu arzulamayı içerir.
c) Adanmışlık : Bir değere karşı bireyin gösterdiği tutuculuktan daha ötede bulunan bir kavramdır.

4- Örgütleme
Çeşitli değerleri benimseyen bir bireyin bu değerleri birbirleriyle ilişkili olduğu bir durum ile karşı karşıya gelir. Bu karşılaşma sonucunda bazı değerlerde değişiklikler meydana gelebilir. Farklı değerleri tutarlı bir değerler sistemi oluşturacak şekilde örgütlemektir.
a) Bir Değerin Kavramsallaştırılması: Değerle soyut anlamda ve sembolik olarak kavramsallaştırılmasını ifade eder.
b) Bir Değer Sistemi Örgütleme: Bu aşamada yer alan hedefler öğrencilerin bir değerler karmaşasını düzenli ilişkiler şeklinde bir araya getirmelerini gerektirmektedir.

5- Değerler Sisteminde Tutarlılık
Bireyin değerler sistemi arasındaki tutarlılığı ifade eder. Ayrıca bireyin davranışları ile değerler sistemi arasında olması gereken tutarlılığa işaret eder.
a) Karakterlenme: Bireyin evren hakkındaki görüşü ve hayat felsefesi ile ilgili hedefleri bu basamakta ele alınmaktadır.

C- Psiko-Motor Alan
Bloom’un yaptığı aşamalı sınıflandırmada psiko-motor alanı yedi alt basamağı belirlenmiştir.
Bu basamaklar şu şekilde sıralanabilir.
1- Algılama
2- Kuruluş
3- Kılavuzlanmış faaliyet
4- Mekanizma
5- Karmaşık dışa vuruk faaliyet
6- Uyum
7- Yaratma
Yukarıda sıralanan psiko-motor alanın aşamaları kısaca şu şekilde açıklanabilir.

1-Algılama
Bir davranışı gerçekleştirirken nesneleri niteliklerini veya ilişkilerin duyu organları yolu ile farkına varılması sürecidir.
Alma şu alt basamaklara ayrılır.
a) Duyusal Uyarılama
- işitme ile ilgili uyarılama
- görme ile ilgili uyarılma
- dokunma ile ilgili uyarılma
- tat alma ile ilgili uyarılma
- koklama ile ilgili uyarılma
b) İşaret Seçme:
c) Çevirme: Algılamayı davranışa bağlamayı ifade eder.

2-Kuruluş
Kuruluş bireyin bir yaşantıya yada davranışa karşı hazır bulunuşluğunu ifade eder.
a) Zihinsel Kuruluş: Zihinsel bakımdan bir davranışı yapmaya hazır bulunuşluğu ifade eder.
b) Bedensel Kuruluş: Bedensel bakımdan bir davranışı yapmaya yönelik gerekli tutumlar ve istekliliği ifade eder.
c) Duyusal Kuruluş: Bireyin duyusal açıdan davranışı yapmaya yönelik gerekli tutumlar ve istekliliği ifade eder.

3- Kılavuzlanmış Faaliyet
Bu basamak beceri geliştirmenin başladığı basamaktır. Belirlenen bir davranışı birey öğretmeni gözetiminde ve rehberliğinde yapması beklenir.
Kılavulanmış faaliyetin iki alt alanı vardır.
a) Taklit
b) Deneme yanılma

4- Mekanizma
Öğrenilen davranışlar bir süre sonra alışkanlıklar haline getirilebilir. Birey bu aşamada kendini bu davranışa yapmakta yeterli görmekte ve kendine karşı bir güven geliştirmektedir.

5- Karmaşık Dışa Vuruk Faaliyetler
Bu seviyede bireyden öğrenmesi gereken beceriler öğrenilmiştir. Öğrenilen davranış en verimli bir şekilde ortaya konulmaktadır. Davranış en az zamanda ve az enerji harcanarak yapılabilmektedir bu basamak iki alt basamağa ayrılmaktadır.
a) Kararsızlığı gidermek
b) Otomatik davranışın gösterilmesidir

6- Uyum
Kazanılmış olan motor hareketleri organizmanın yeni durumlara uyum sağlayabilmesi için değiştirilebilecek kullanmayı ifade eder.

7- Yaratma
Motor davranışları alanında gelişmiş yeni becerilerin ürünlerini değiştirebilme ve farklı şekillerde sergileyebilmeyi ifade eder.



DAVRANIŞ YAZILIRKEN UYULMASI GEREKEN İLKELER
1- Hedefler konu alanını kapsadığı gibi davranışlarda hedef alanını kapsamalı
2- Davranışların sınırları belli olmalı ve aralarında binişiklik bulunmamalı
3- Davranışlar kapsamlı olmalı her davranış ilgili bir çok davranışı temsil edici güçte olmalı
4- Davranış gözlenebilir ve ölçülebilir olmalı.
5- Bir grup öğrenci için geçerli kritik davranışların başka bir grup öğrenci için geçerli olmayabileceği dikkate alınmalı.
6- Hedef davranışları ifade ediliş bakımından biçimi yerine özellik yada davranış gösterici olmalı.
7- Davranış cümlelerini sonunda “ yazma, söyleme, seçip işaretleme, eşleştirme, kesme, biçme, alma, tutma, çakma, çıkarma, düzenleme, isteme” gibi davranış ifade eden sözcüklerden biri bulunmalıdır.
8- Davranış ifadesi açık, seçik ve anlaşılır olmalıdır. Davranış ifadesinden herkes aynı anlamı çıkarmalıdır.
9- Davranışlar kolaydan zora, basitten karmaşığa somuttan soyuta doğru sıralanmalıdır.
10- Davranışlar öğretmenleri yapacakları değil öğrencinin yapacakları olmalıdır.
11- Davranışlar birbirini önkoşulu oluş biçimlerine göre sıralanmalıdır.

Son Güncelleme : 02-08-2004 11:45

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)

Yorum Sayısı: 7 / 7