onlinefizik.com Fizik Sitesi ve Fizik Eğitimi Sitesi - Anlam Çözümleme Tabloları ve Kavram Ağları

Yazan: onlineFizik yönetim, Tarih: 02-08-2004 11:28

Okunma Sayısı : 37842

Nereden bakılırsa bakılsın kavramlar soyut düşüncelerdir. Tümüyle soyut içeriğin öğrenilmesi özellikle aşağı eğitim düzeylerinde imkansız değilse bile çok zordur. Bu nedenle, kavramları bir dereceye kadar somutlaştırma gayretleri olmuştur. Bu amaçla kavram öğretiminde kullanılabilecek grafik materyaller geliştirilmiştir. Bunların en önemlileri anlam çözümleme tabloları ve kavram haritalarıdır. Bu etkinlikler öğrencilere yaptırılmalıdır. Fakat öğretmen denetlemeli ve eksiklikleri gidermelidir.
Anlam çözümleme tabloları ve kavram ağları bir ünite veya kavram sınıfta işlenmeden önce veya işlendikten sonra kullanılabilir. Kavram sınıfta işlenmeden önce kullanılırsa öğrencilerin kavramla ilgili ön bilgileri, eksiklikleri ve yanlış algılamaları tespit edilebilir. Böylece ders eksiklikleri veya kavramın sınıfta verilişi ona göre planlanır. Kavram işlendikten sonra anlam çözümleme tabloları ve kavram ağları yapılırsa değerlendirme yapılmış olur. Yani öğrencinin konuyu ne kadar anladığı ölçülmüş olur.

Anlam Çözümleme Tabloları
Bu araç Amerikan literatürüne şematik özellikler analizi terimiyle girmiştir. Bu araç, öğrencilerin de katıldığı bir etkinlikle iki boyutlu bir tablo olarak geliştirilmiştir. Tablonun bir boyutunda özellikleri çözümlenecek olan varlıklar veya kavramlar yer alırken, diğer boyutunda özellikler sıralanır. Şimdi böyle bir anlam çözümleme tablosunun bir sınıf etkinliği olarak geliştirilmesinin basamaklarını öğrenelim ;
1. Öğretmen ders kitabında veya diğer yazılı kaynaklardan bir konu seçer. ( izleyeceği konu veya işleyeceği konu )
2. Konu başlığını tahtaya yazar,
3. Öğretmen öğrencilerin buldukları kavramları tahtanın sol tarafına alt alta yazar.
4. Öğrencilere adları yazılan kavramların özellikleri sorulur; onlardan bulabildikleri özellik söylemeleri istenir. Özellikler tahtaya sıralanır.
5. Bundan sonra iki boyutlu bir kavram özellikleri tablosu hazırlanır. Satır ve sütun başlıkları belirlenmiş tabloyu her öğrenci defterine çizer.
6. Öğrencilerden “ X ” ile bir özelliğin bir kavramda varlığını göstermek üzere tabloyu işaretlemeleri istenir.

Anlam çözümleme tabloları kavramların tanımlayıcı ve ayırt edici özelliklerinin öğrenilmesinde etkili bir biçimde kullanılır. Öğrenci bu aracı hazırlarken öğrendiği sözcülerin anlamlarını daha önceki bildiği sözcüklere bağlar, böylece kavram geliştirmiş olur.

Anlam çözümleme tabloları bir defa hazırlandıktan sonra kavramları pekiştirmek içinde kullanılabilir. Örneğin, öğrencilere tablodaki hayvanlardan hangileri yenilebilir sorusu sorulursa onlar yenilir sütunun altındaki “ X ” işaretine giderek soruyu kolayca cevaplandırabilir.

Basit Makinalar		Kuvvet	Yük	Kuvvet Kazancı	Yoldan Kayıp	İşten Kazanç	Yarıçap	Devir Sayısı	Vida Adımı
Kaldıraçlar	a)Deste Ortada	X	X	X	X
	b)Destek Uçta	X	X	X	X
	c)Yük ve destek uçta	X	X
Makaralar	a)Basit Makaralar.	X	X
Makaralar	b) Hareketli Makaralar	X	X	X	X
Palangalar		X	X	X	X
Eğik Düzlem		X	X	X	X
Çıkrık		X	X	X	X		X
Kasnak ve Dişliler		X	X	X	X		X	X
Vida		X	X	X	X		X	X	X

Kavram Ağları
Kavram ağı öğrencilerin izlenimlerini, düşüncelerini yazılı öğretim araçlarındaki ( ders kitabı, dergi, ansiklopedi, vb..) kavram ve ilkelerle uyumlu bir biçimde sergileyen bir grafik araçtır.
Kavram ağlarına, birbirleriyle ilişkili bilgilerin nasıl farklı kategorilere sokulabileceğini gösteren görsel haritalardır diyebiliriz. Şematik ağda denilen bu araç öğrencilerin;
• Beyin fırtınası yaratarak bilgilerini harekete geçirmek,
• Yeni kavramları geliştirmek,
• Kavramlar arası yeni ilişkiler kurmak,
• Kavramları yeniden düzenlemek.

Gibi zihin etkinlikleriyle yazılı metinleri daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Bir kavram ağının toplu sınıf etkinlikleriyle geliştirilmesinin basamaklarını bir örnekle özetleyelim;

1. Öğretmen derste işlenecek bir konuya merkez oluşturacak bir kavramı veya cümleyi tahtaya yazar.
2. Öğrencilerden merkezi kavramla ilgili sözcükler bulmaları istenir. Bulunan sözcükler tahtanın bir yanında listelenir.
3. Öğrencilerden bu sözcükleri anlamlarına veya ilişkilerine göre gruplamaları istenir. Her grubun en az bir sözcüğü içermesi gerektiği hatırlatılır.
4.Sözcük grupları belirlenip tahtaya yazıldıktan sonra öğrencilerden her gruba bir ad bulmaları istenir.
Grup adları tartışıldıktan sonra aşağıdaki tablo gibi bir grafik araç yapılır.
Kavram ağları bir üniteye hazırlık basamağında kullanılabileceği gibi, ünite işlenirken ve ünite sonunda da kullanılabilir. Bu araç özellikle kavramları gruplamada ve bu yolla çocuğun zihin yapılanmasını düzenleyerek daha üst kavrama düzeyine erişmesine yardım eder.

Son Güncelleme : 02-08-2004 11:28