Bilimsel süreç becerileri düşünme becerileridir ki onları bilgiyi oluşturmada , problemler üzerinde düşünmede ve sonuçları formüle etmede kullanırız.Bu beceriler bilim adamlarının çalışmaları sırasında kullandıkları becerilerdir.Bu önemli becerileri öğrencilere kazandırarak onları kendi dünyalarını anlamaya ve öğrenmeye muktedir kılabiliriz.Bu beceriler bilim içeriğindeki düşüncenin ve araştırmaların temelidir.
Bilimsel süreç becerilerinin , geniş ölçüde aktarılabilir olduğu birçok fen disiplini için benimsenmiş ve bilim adamlarının doğru davranışlarının yansıması olduğu kabul edilmiştir.

Ondört bilimsel süreç becerisi :

A ) TEMEL BECERİLER
 Gözlem Yapma
 Ölçme
 Sınıflama
 Verileri Kaydetme
 Sayı ve Uzay İlişkileri

B )NEDENSEL BECERİLER
 Önceden Kestirme
 Değişkenleri Belirleme
 Verileri Yorumlama
 Sonuç Çıkarma

C )DENEYSEL BECERİLER
 Hipotez Kurma
 Verileri Kullanma ve Model Oluşturma
 Deney Yapma
 Değişkenleri Değiştirme ve Kontrol Etme
 Karar Verme

BİLİMSEL SÜREÇ BECERİLERİNİN FEN (VE FİZİK ) ÖĞRENİMİNDEKİ YERİ NEDİR?
Bilimsel süreç becerileri bilim adamlarının bilgiye ulaşmada ve bilgiyi işlemede kullandıkları yol ve yöntemlerdir.Çocuklarda bilim adamları gibidir.Araştırma yapmaya çocuklar erken yaşlarda başlarlar.Bu araştırmalar başlangıçta oldukça tecrübesizce yapılır.Birçok çocuğun doğal merakı onları araştırma yapmaya iter.Yeni araştırma yapma çocukların doğasında zaten vardır.
Öğrencilerin kullandıkları ve geliştirdikleri beceri ve süreçler bilim adamlarının çalışırken kullandıkları ile aynıdır.Bu çalışmalar doğanın işleyişini anlamak ve yaşanılır ortamlar hazırlamak için gereklidir.Bilim adamları da gözlem yapar , sınıflama yapar , ölçme yapar , sonuçlar çıkarmaya çalışırlar , hipotezler ileri sürerler ve deneyler yaparlar.
Günümüzün muazzam bilgi patlaması tüm bilim dallarındaki bilgi hazinesini her geçen dakika arttırmaktadır.Sürekli değişen yeni anlayışlar ve yeni boyutların eklenmesiyle kabul edilen yeni gerçekleri ve kavramları bile güçlükle takip edilebilmektedir.
Öğrencilere fizikteki veya herhangi bir bilim dallarındaki bilgilerin tümünü vermemiz mümkün değildir.Bun ne ömrümüz nede imkanlarımız yeter.Bu nedenle günümüzün modern eğitim anlayışı , bilgini yanı sıra bilginin elde ediliş yöntemlerini de öğrencilere kazandırılmasına yöneliktir.
Bilimsel bilgiler yeni düşüncelerin ortaya atılıp denenmesi sonucunda gelişebilir ve değişebilir.Yani bilimde bir süreklilik ilkesi vardır.Bundan dolayı öğretmenler yeni nesillere araştırmacı bir ruh kazandırmaya çalışmalıdırlar.Böylece bilimsel bilgilerin bilinen gerçeklerle doğru olduğu ve zamanla değişebileceği fikri öğrencilere aşılanmalıdır.
Okullarından mezun olan tüm öğrenciler , bilimsel çalışmanın ne olduğunu bilmeli , bilimin onların kültürleri ve hayatlarıyla nasıl ilişkili olduğunun farkında olmalı ve bilimin bazı temel kavram , beceri ve davranışlarını kazanmalıdır.
Bilimsel süreç becerileri fen eğitiminde en önemli kurumsal güçtür.Mesele ister felsefi olsun ( örneğin bilimsel düşünme yolu ) pratiğe dayalı olsun (örneğin değişken dünyada hayatta kalma stratejileri ) çözüm genellikle aynıdır.Bu nedenle bilimsel süreç becerileri ilk, orta , ve lise fen programlarında kuvvetle uygulanmalıdır.
Bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi öğrencilere problem çözme , eleştirel düşünme , karar verme , cevaplar bulma ve meraklarını giderme olanağı verir.
Araştırma becerileri öğrencilerin sadece fen hakkında birtakım bilgileri öğrenmelerini sağlamaz , aynı zamanda bu becerilerin öğrenilmesi onların mantıklı düşünmelerine ve makul sorular sorup cevaplar aramalarına ve günlük hayatta karşılaştıkları problemleri çözmelerine yardımcı olur.
Bilimsel süreç becerilerinin öğrenciler tarafından kullanılması öğrenmenin kalıcılığını arttırır.Çünkü yaparak öğrenme daha kalıcı olur.Bir Çin atasözü “ Duyarım unuturum , görürüm hatırlarım , yaparım öğrenirim “ bu duruma uygun düşer.Bir öğretmen eğitim öğretim sürecinde öğrencilerin ne kadar fazla duyusuna yönelirse o oranda etkili bir öğretim sağlanmış olur.Yaparak öğrenmede öğrenci , hemen hemen bütün duyularını kullanmış olur.Bu sayede öğrenme daha etkili , kolay ve kalıcı olmaktadır.

Fen bilimleri eğitimin temel amaçlarından biride öğrencileri bilimsel okur-yazar yapmaktadır.Bilimsel okur yazarlık :
 Fen bilimlerinin doğasını bilmek ;
 Bilginin nasıl elde edildiğini anlamak;
 Fen bilimlerindeki bilgilerin bilinen gerçeklere bağlı olduğu ve yeni kanıtlar toplandıkça değişebileceğini algılamak ;
 Fen bilimlerindeki temel kavram , teori ve hipotezleri bilmek ;
 Bilimsel kanıt ile kişisel görüş arasındaki farkı algılamak , olarak tanımlanmaktadır;
 Bilimsel okur-yazar bireylerden oluşan toplumlar hem yeniliklere kolayca uyum sağlar hem de kendileri yeniliklere önderlik edebilir;

Günlük hayatımızda karşılaştığımız birçok durum fizik veya kimya ile ilgilidir.bireylerin kendi yaşantılarını inceleyen olayların okulda öğrendikleri bilgiler ile ilişkisini kavramaları , onların bilimsel okur-yazar olmalarına büyük ölçüde katkı sağlayacağı bir gerçektir.Eğer okullarda bu ilişki kurulamazsa teknolojinin egemen olduğu günümüzde , bireyler daha kolay bir yaşantı için gerekli bilgi ve becerileri kazanmayabilirler.
Kısaca günümüz insanının hayatının her safhasını etkileyen teknolojik gelişmeleri algılayıp yorumlayabilmesi için temel bir fizik ve kimya genel kültürü eğitiminden geçmesi gerektiği açıkça görülmektedir.Böylece bireyler bilimin değerini anlar ve ona karşı pozitif bir tutum geliştirir , teknolojinin toplumsal yaşantı üzerindeki etkisini anlar.Bunun yanında fen eğitiminden geçen öğrenciler “ Bilimsel süreç becerileri ” ve bunları daha sonraki yaşantılarının değişik aşamalarında kullanarak hayatlarını kolaylaştırırlar.
Fizik dersi konusu ve çalışma tekniği bakımından bilimsel süreç becerilerinin kullanılabileceği bir derstir.Bu derste öğrenciler tam bir bilim adamı gibi motive edilip onların araştırma, inceleme, gözlem ve deneyler yaparak sonuçlara ulaşmaları sağlanabilir.
Günümüzde fizik eğitiminde öğrencilere kısıtlı bir süre içinde çok sayıda konu verilmektedir.Bu durum öğrencilerin fizik derslerini sevmemesine neden olmaktadır.Birçok öğrenci fiziği ezberlenmesi gereken birtakım formüllerden oluşan sıkıcı bir ders olarak görmektedir.Onun için fizik eğitimi programları oluşturulurken aşağıdaki şu hususlara dikkat edilmelidir.

a ) Öğrenciyle daha çok ilişkisi olan ve fiziğin uygulamalı yönlerini vurgulayan öğretim malzemeleri bulmak ve geliştirmek
b ) Matematiği fiziğin hizmetine sunmak ve gerçekten gerekli durumlarda kullanmak.
c) Fizik eğitimi programlarının ilk yıllarında nitel veya yarı nitel incelemeleri vurgulayarak öğrencilerin aktif olarak fiziğe katılımını sağlamak.
d ) Hem öğretmen hem de öğrenci için “ eğlenceli ” incelemeler yapmak.

Fen eğitiminde az çoktan iyidir.Fen eğitiminde birçok konuyla kabarık bir müfredatı uygulamak hem öğretmen hem de öğrenciler için oldukça zor ve sıkıcı olur.Üstelik kısa zamanda verilen birçok konu unutulacak ve onca çaba boşa gidecektir.Oysa öğrencilere bol miktarda bilginin yüklenmesindense bir takım temel kavramlar ve bu kavramalardan yararlanarak bilgiye ulaşma yolları öğretilirse eğitim hem daha verimli hem de kolay olur.
Öğrenciler bilgiye nasıl ulaşacaklar ? Öğrencilerin bilgiye ulaşabilmeleri için bazı becerilere sahip olmaları gerekir.Aslında bu beceriler onların doğasında var.Önemli olan onlara verdiğimiz eğitimle (Fen/Fizik eğitimiyle ) zaten var olan bu becerileri yok etmemek, geliştirmektir.
Temel Beceriler

1. GÖZLEM

Duyu organlarıyla veya duyu organlarının hassasiyetini arttıran araç ve gereçlerle objelerin veya olayların incelenmesidir.
Etkili bir gözlem yalnızca bakmak değil belirli bir amaçla dikkatli bir şekilde ve sistemli olarak bakmaktır. Çocuklar oldukça iyi bir gözlemcidir.okula başlamadan uzun bir zaman önce öğrendikleri bir çok şey gözleme düşkün olmalarının bir sonucudur. Çocukların gözlem yapmaya düşkün olmalarının sebebi biyolojik temele dayanır. Tehlikeyi algılamak , yiyecek bulmak ve evin yolunu bulmak tüm yaratıkların hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu becerilerdir. Günümüzün konforlu ve güvenli çevresinde bir çok çocuk gözlem becerisini hayatta kalmak için kullanmasa da ilkelden izlenim elde etme merakı hala sürmektedir. Çocukların bu çağda gözlem yapmanın anlamı keşfetme için tüm duygularını kullanmaktır.
Gözlem aynı zamanda zihinsel bir aktivitedir. Bundan sadece duyu organlarının duyu organlarının uyarılması sorumlu değildir. Özellikle gözlem sonuçları değerlendirilirken belirli bir araştırma veya problemin içeriğiyle ilgili olan sonuçların ilgisiz olanlardan ayırt edilmesi önemlidir. Eğer çocuğun konsantrasyonu gözlem yaparken çok kısa bir sürede azalıyorsa bu ayıt etmeyi yapamayabilir ve önemli olan bilgileri kaçırabilir. Bunun için gelişmenin ilk zamanlarında çocuklar yapabildikleri kadar çok gözlem yapmaya cesaretlendirilmelidir.

Bilim gözlemle başlar. Ayrıca gözlem ömür boyu süren bir etkinliktir. Gözlem becerisi gelişmiş bir öğrenci ;
 Nesneler veya olaylar arsında belirgin benzerlikleri veya farklılıkları saptayabilir.
 Gözlem için gerekli uygun araç-gereç seçip bunları beceriyle kullanabilir.
 Gözlem sonuçlarını değerlendirip bunlardan eldeki soruna ilişkin olanları seçip ayırabilir.
 Bir dizi gözlem sonucu elde edilen bulgulardan ilişkileri ve aradıklarını bulabilir.

Öğrencilerin gözlem yaparak bilgi kazanmaları için öğretmen , öğrenme ortamını en uygun biçimde düzenlemelidir.

Gözlemin faydaları ;
 Gözlem çocukları meraklı olmaya sevk eder.
 Benzerliklerin ve farklılıkların gözlemlenmesi , sınıflama becerisi ve değişkenlikleri tanımlama ve değiştirme becerilerinin gelişmesi için gereklidir.
 Olaylardaki ardıllıkların gözlemlenmesi kavramların geliştirilmesine yardım eder.
 Bilgilerin geliştirilmesini sağlar.
 Araştırma dürtüsünü harekete geçirir.


2. ÖLÇME

Yapılan nicel gözlemlerin geleneksel veya geleneksel olmayan standartlarla karşılaştırılmasıdır.Nicel gözlemler belirli standart veya standart olmayan ölçümlerle değerlendirildiğinde anlamlı olur.Ölçme en basit anlamda kıyaslama ve saymadır, doğrusal boyutları, alanı,hacmi, sıcaklığı, kütleyi, zamanı gibi ölçülebilir nitelikleri tanımlamak için standart ve standart dışı birimlerin kullanımını kapsar.Deneyim olmadan gelişemez.

Ölçme becerisi ile ilgili bazı sorular şunlardır ;
 Bu iki cismin uzunlukları eşit midir ?
 Bir cismin enini, boyun hacmini, kütlesini, ağırlığını ve yoğunluğunu belirlemek için hangi ölçü aletlerini veya hangi yöntemleri kullanırsınız
 Ölçümlerinizi diğer üyelerin ölçümleriyle kıyaslayın
 Farklı ölçüm araçları kullanılırsa ne olur ?
 Standart ölçü araçları hangi amaçlarla oluşturulmuştur.

Ölçme becerisi gelişmiş bir öğrenci
• Bir cismin herhangi bir özelliğini (uzunluk, ağırlık,zaman, sıcaklık ... gibi ) uygun ölçme araçları kullanarak belirleyebilir.
• Bazı bilimsel ölçme araçlarını kullanabilir.
• Çeşitli birimleri birbirine çevirebilir.

3. SINIFLAMA

Objeleri olayları veya objeleri ve olayları temsil eden bilgileri bazı metodlar ve sistem kullanarak , benzer ve farklı özelliklerine göre gruplara ayırmaktır.
Bu süreç öğrencilerin önceki bilgileri ile yeni kavramlar arasında ilişki kurmasını sağlar. Gruplamanın veya sınıflamanın belirli bir sistemi yada metodu vardır. Bu gruplamalar önceden tanımlanmış özellikler kümesine göre yapılır. Öğrenciler sınıflama ile karmaşa düzen getirirler.
Kavram geliştirme sürecinde sınıflama becerisinin önemi büyüktür. Çünkü kavramlar eşyayı, olayları, insanları ve düşünceleri benzerliklerine göre grupladığımızda gruplara verdiğimiz addır. Deyimler sonucunda varlıkları ortak özelliklerine göre grulamasaydık birbirlerinden ayırt edilmemiş ve birbiriyle ilişkileri kurulmamış binlerce izlenim karşısında bulunurduk. Bu bir kaos olur , sistemli bir edinim veya bilgi olamazdı.
Etkili bir sınıflama yapabilmek için sınıflanacak nesneler ve olaylar hakkında yeterli bilgi toplanmalıdır. Yani benzerlikler ve farklılıklar ayrıntılı olarak açığa çıkarılmalıdır. Bunun içinde iyi gözlem yapılmalıdır.

Sınıflamada sorulacak soru çeşitleri şunları içerir ;
 Bu cisimler nasıl ilişkilendirilir?
 Ortak özellikleri nelerdir?
 Bu cisimlerin veya maddelerin kaç farklı yolla gruplandırılabileceğini düşünüyorsunuz?
 Bu grubu diğerlerinden ayıran belirleyebileceği özellikleri nelerdir?
 İkili bir karşılaştırmanın anlamı nedir?

Bu soruları kullanarak ,örneğin ; bir kutu içerisinde bulunan maddelere bakıp elektrik akımını geçirip geçirmeme özelliğine göre veya esnekliklerine göre sınıflandırılabilir.

4. VERİLERİ KAYDETME

Öğrenciler deney yaparken hem niteliksel hem de niceliksel birçok veri elde ederler. Olaylar ve nesneler hakkında toplanan bu veriler herkesin anlayabileceği çeşitli düzenleyici formlarda kaydedilir. Bu düzenleyici formlar verilerin kullanılmasında kolaylık sağlar.
Verileri kaydetme , verileri kullanma ve model oluşturma için taban oluşturur. Tablolar çizme , net tutma , bir taslak çizme , teyp kaydı alma , fotoğraf çekme , yapılan deneyi bir rapor haline getirme verileri kaydetme becerisiyle ilgili davranışlardır.

5. SAYI UZAY İLŞKİLERİ KURMA

Sayı ilişkileri kurma , matematiksel kuralları ve formülleri nicelikleri hesaplamada veya temel ölçülerle ilişki kurmada uygulanmaktadır. Sayma ve hesaplama gibi faaliyetler içerir. Fen bilimlerinde sayıları kullanmak sorulara ve problemlere cevap bulmak için önemlidir.
Uzayla ilgili süreçler, nesneleri düzlemsel ve üç boyutlu şekillerine göre anlamayı ve anlatmayı içerir. Uzayda yer ve yön kavramlarını geliştirmeyi zorunlu kılar.
Bu süreç diğer süreçlerin gelişmesine yardım eder.

Sayı uzay ilişkisi gelişmiş bir öğrenci ;
 İki boyutlu bir şekli üç boyutlu bir şekle nasıl dönüştürülür?
 Bir kübün kaç kenarı vardır?
 Bu şeklin simetri eksenleri hangileridir?
gibi soruları cevaplayabilir.

Hazırlayan: Arş. Gör. Burak Kağan TEMİZ

Son Güncelleme : 02-08-2004 11:20

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)

Yorum Sayısı: 3 / 3